Experten zijn bange wezens. Dat is de enig mogelijke conclusie als je wetenschappers zoals Neil deGrasse Tyson of Sam Harris bezig hoort. Er gaat geen moment voorbij of ze steken hun vermanend vingertje op en smeken gewone mensen zoals u en ik om toch vooral niet zelf onderzoek te doen ("don't do your own research"). In de plaats daarvan moeten we "experten" blindelings vertrouwen.

De hautaine Harris vindt immers dat gewone mensen niet in staat zijn zelf onderzoek te verrichten omdat ze daar niet de nodige inzichten voor hebben. De nog arrogantere Tyson vindt het zelfs gevaarlijk:

Neil deGrasse Tyson warns CNN viewers that refusing to trust the so-called “experts” could put your life at risk. Doing your own research, he says, “could have ultimately lethal consequences if you’re making decisions that affect your health and well-being.” “This is a problem going forward. It’s the loss of people’s trust in experts,” Tyson stated.

The Vigilant Fox voegt er ironisch aan toe:

Ironically, he urged viewers to stop questioning and blindly trust experts just moments after a segment about the government lying about drones.

Je vraagt je echt af waar mensen als Tyson en Harris bang voor zijn? Zijn ze misschien bang dat als gewone burgers zelf onderzoek gaan doen, dat ze dat vaststellen dat veel van die zogenaamde experts niet altijd de waarheid vertellen en ons soms dingen op de mouw spelden?

In zijn interview op CNN haalt Tyson het voorbeeld aan van een loodgieter. Een loodgieter is ook een expert. Maar wanneer een loodgieter in je woning iets komt repareren dan ga je toch niet je eigen onderzoek doen? Je gaat wat de loodgieter doet toch niet voortdurend in twijfel trekken? Nee, je vertrouwt erop dat de loodgieter als expert zijn job kent en dus ook in staat is om te repareren wat er te repareren valt.

Er zijn echter problemen met deze analogie van Tyson. Ten eerste heb ik nog nooit van mijn loodgieter of garagist gehoord dat ik niet "mijn eigen onderzoek mag doen" omdat ik dat niet zou kunnen of omdat dat gevaarlijk zou zijn. Integendeel, velen onder hen zullen dit net aanmoedigen omdat ze hiermee kunnen aantonen hoeveel ze van hun stiel kennen en hoe goed ze in hun job zijn. En dit heeft dan weer te maken met het tweede punt namelijk dat een loodgieter of andere experten die in een marktomgeving moeten werken mogelijk een zware prijs moeten betalen indien ze hun werk niet goed doen of wanneer ze hun klanten misleiden. Met als ultieme marktsanctie dat ze hun werk moeten opgeven.

Maar "experten" zoals Tyson en Harris werken niet in zulke omgeving. Zij werken aan een universiteit of als "vrije beroepers". Omgevingen waar er geen marktmechanisme is (universiteiten of wanneer je als expert voor de overheid werkt) of waarin experten (zoals artsen en virologen) grotendeel worden afgeschermd van mogelijke negatieve gevolgen van marktwerking (experten in dienst van grote ondernemingen bvb). Dergelijke "experten" moeten zich van ons niks aantrekken. Ze hebben geen enkele incentive om ons de waarheid te vertellen. Zo lang ze zich inpassen in het heersende narratief of paradigma is hun broodje gebakken.

Een voor de hand liggend voorbeeld: een arts die openlijk of zelfs in alle vertrouwen tegen de patiënt het nut van vaccins in twijfels trekt, kan zijn verdere loopbaan wel vergeten. Carrières die bovendien bovengemiddeld worden beloond (net omdat ze afgeschermd zijn van marktwerking). Dus die let wel op wat hij zegt. Als je door de farmaceutische industrie in de watten wordt gelegd, dan ga je niet meteen hun producten afbranden, ook al kunnen die venijnige bijwerkingen hebben. Enz...

Kortom, omdat wij als gewone burgers er niet op kunnen vertrouwen dat dergelijke "experten" ons de waarheid vertellen omdat de nodige incentives daarvoor ontbreken, kunnen we niet anders dan zelf onderzoek te doen. Dat is niet de schuld van de "experten" zelf, maar van de institutionele omgeving waarin zij werken. Dat is ook niet de schuld van de wetenschap als methode van waarheidsvinding maar wel van de "wetenschap" als instituut. Wetenschappers zoals Tyson en Harris zijn niet in staat om die twee van mekaar te onderscheiden. Een aanval op het Instituut Wetenschap wordt door hen meteen aanzien als een aanval op de wetenschappelijke methode zelf. Dat leidt dan weer tot totaal onzinnige uitspraken zoals die van Anthony Fauci die elke kritiek op hemzelf afdeed als een aanval op dé "wetenschap".

Een bekende wijsheid zegt: "Trust, But Verify" (een spreuk die nota bene uit Rusland komt, en een strategie die door Ronald Reagan werd gebruikt - op advies van een wetenschapper (!) - met name in de onderhandelingen met de Sovjetunie over nucleaire ontwapening). Zelfs al heb je vertrouwen in de individuele expert zoals je huisdokter, dan nog kan je maar beter verifiëren of dat wat hij of zij (of hun) zegt wel degelijk klopt. 

Dus nee Neil, ik geloof je "waarschuwing" niet. Ik geloof niet dat je eigen onderzoek doen zoveel kwaad kan. Ik geloof niet dat we experten blindelings moeten vertrouwen. Vertrouwen moet je verdienen, dat wordt niet zomaar gegeven. In de komende tijd zullen we hier verschillende zogenaamde wetenschappelijke waarheden aan dergelijk kritisch zelfonderzoek onderwerpen. En wees gerust dat daaruit zal blijken dat "experten" ons vertrouwen inderdaad niet zomaar verdienen.